Nam bộ lạnh sâu giữa mùa khô: Chuyện gì đang xảy ra với thời tiết?

Mùa khô ở Nam bộ thường bắt đầu vào tháng 11 hoặc tháng 12 và kết thúc vào tháng 4 hoặc tháng 5. Trong giai đoạn đầu mùa khô, Nam bộ thường xuất hiện những đợt giảm nhiệt vào sáng sớm do tác động của không khí lạnh tăng cường. Đợt giảm nhiệt ghi nhận vào sáng 9.1 được xem là mạnh nhất kể từ đầu mùa khô đến nay.

Nam bộ lạnh sâu do nhiều yếu tố

Theo số liệu, ngày nhiệt độ thấp nhất ở Đông Nam bộ dao động từ 15 - 18oC, trong đó trạm Tà Lài (Đồng Nai) ghi nhận mức thấp nhất 14,6oC. Tại miền Tây, nhiệt độ phổ biến từ 18 - 21oC, riêng Cao Lãnh (Đồng Tháp) xuống còn 17,8oC.

Ở khu vực TP.HCM, nhiệt độ thấp nhất đo được tại Nhà Bè là 17,8oC, Tân Sơn Nhất 18oC, tạo cảm giác se lạnh rõ rệt, đặc biệt tại các tỉnh Đông Nam bộ và TP.HCM.

Ông Lê Đình Quyết, Trưởng phòng Dự báo Khí tượng Thủy văn, Đài Khí tượng Thủy văn Nam bộ nhận xét: "Mặc dù các mức nhiệt này chưa chạm ngưỡng kỷ lục và cũng không phải hiện tượng hiếm gặp, song đây vẫn được xem là một trong những đợt giảm nhiệt đáng chú ý tại khu vực TP.HCM và Nam bộ trong nhiều năm gần đây".

Lý giải về nguyên nhân của đợt lạnh sâu này, ông Quyết cho biết có sự tác động đồng thời của nhiều yếu tố.

Trước hết là sự khuếch tán mạnh của không khí lạnh từ phía bắc. Trong tháng 1, các khối không khí lạnh liên tục được bổ sung và tràn xuống phía nam. Khi di chuyển đến khu vực Nam bộ, dù đã suy yếu và ấm dần, khối khí này vẫn đủ sức đẩy khối không khí nóng tại chỗ ra ngoài, qua đó làm hạ nền nhiệt toàn vùng.

Yếu tố thứ hai đến từ đặc trưng của mùa khô. Vào thời điểm này, TP.HCM và các tỉnh Nam bộ bước vào giai đoạn trời ít mây về đêm. Ban ngày, mặt đất hấp thụ nhiệt từ ánh nắng mặt trời; còn ban đêm, nếu có mây, lớp mây sẽ hoạt động như một "tấm chăn" giữ lại phần nhiệt này.

Tuy nhiên, khi trời quang mây, nhiệt lượng từ mặt đất thoát nhanh vào không gian, khiến nhiệt độ giảm mạnh, đặc biệt trong khoảng từ 4 đến 7 giờ sáng. Đây là lý do khiến người dân cảm nhận rõ cái lạnh vào buổi sớm, dù ban ngày thời tiết vẫn nắng khá gắt.

Nguyên nhân thứ ba là độ ẩm không khí thấp. Trong các đợt không khí lạnh, độ ẩm tại TP.HCM thường giảm xuống mức thấp, phần lớn dưới 50%. Không khí khô có khả năng giữ nhiệt kém hơn nhiều so với không khí ẩm, khiến sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm diễn ra nhanh và mạnh hơn: nóng nhanh vào ban ngày và lạnh sâu vào ban đêm.

Thời tiết liên tục đổi pha

Theo ông Lê Đình Quyết, trong giai đoạn đầu mùa khô, thời tiết khu vực Nam bộ thường có sự đan xen liên tục giữa các hình thế thời tiết khác nhau, khiến thời tiết thay đổi khá nhanh. Tuy nhiên, đây không phải hiện tượng bất thường, bởi tình trạng này thường xuất hiện trong những năm chịu tác động của La Nina vào thời kỳ mùa khô.

Hiện nay, ENSO đang duy trì ở pha La Nina yếu. Theo quy luật, trong những năm La Nina, khu vực Nam bộ thường xuất hiện nhiều đợt mưa trái mùa hơn, thậm chí có thể kèm theo mưa lớn do lượng ẩm từ biển được đưa vào đất liền dồi dào hơn. Đây cũng chính là lý do trong tháng 12 và đầu tháng 1 vừa qua, dù đã bước vào mùa khô, Nam bộ vẫn liên tục ghi nhận những đợt mưa trái mùa.

El Nino và La Nina là hai hiện tượng khí hậu đối lập nhau, cùng thuộc hệ thống ENSO, liên quan đến sự thay đổi nhiệt độ mặt nước biển ở vùng xích đạo Thái Bình Dương.

• El Nino xảy ra khi nước biển ấm hơn bình thường, thường làm thời tiết Việt Nam nắng nóng, khô hạn, ít mưa hơn.
• La Nina xảy ra khi nước biển lạnh hơn bình thường, thường khiến Việt Nam mưa nhiều hơn, không khí lạnh hoạt động mạnh, thời tiết lạnh và biến động thất thường.

Không chỉ vậy, La Nina còn làm gia tăng cường độ và mức độ khuếch tán của không khí lạnh từ phía bắc xuống sâu hơn về phía nam. Điều này đã góp phần tạo nên các đợt giảm nhiệt sâu trên khu vực Nam bộ, điển hình là đợt giảm nhiệt trong sáng 9.1.

Ông Quyết cho biết: "Dù những biến động này không phải là bất thường, song việc thời tiết liên tục đổi pha có thể gây ra nhiều tác động bất lợi đến sức khỏe và hoạt động sản xuất của người dân. Vì vậy, mọi người cần chủ động thích ứng, chuẩn bị các biện pháp phù hợp để bảo vệ sức khỏe và đảm bảo hiệu quả sản xuất trong giai đoạn trước Tết Nguyên đán".

Thống kê nhiệt độ thấp tại TP.HCM và Nam bộ

TP.HCM: Nhiệt độ thấp nhất trong 40 năm qua được ghi nhận tại trạm Tân Sơn Hòa là 16,4oC (cuối tháng 12.1999) và 16,9oC (đầu tháng 1.1995). Riêng tại trạm Nhà Bè, mức thấp nhất trong 10 năm gần đây là 17,8oC, xuất hiện trong đợt giảm nhiệt sáng 9.1.2026.

Nam bộ: Nhiệt độ thấp nhất khu vực được ghi nhận tại Long Khánh là 12,1oC (tháng 1.1993); tiếp đến là Phước Long 13oC và Đồng Xoài 13,6oC, đều trong tháng 1.1993.