Luật sư là một trong những ngành nghề được mọi người coi trọng ở Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung. Vậy vị tiến sĩ Luật đầu tiên ở Việt Nam là ai?
Được biết, vị tiến sĩ Luật đầu tiên và cũng là ông tổ của nghề luật sư ở Việt Nam chính là ông Phan Văn Trường. Ông Phan Văn Trường (1876 - 1933) quê ở xã Đông Ngạc, Từ Liêm, hà Nội. Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống khoa bảng. Từ nhỏ, ông đã bộc lộ phẩm chất thông minh, ham học hỏi của mình.
Sau khi tốt nghiệp trường thông ngôn ở Hà Nội, nhờ vào việc thông báo chữ Hán, chữ Quốc ngữ và cả tiếng Pháp, ông đã được vào làm việc ở Văn phòng Phủ Thống đốc xứ Bắc kỳ vị trí thông ngôn viên.
Đến năm 1908, ông Phan Văn Trường sang Pháp du học về ngành Luật tại Trường Đại học Sorbonne, Paris. Bên cạnh đó, ông cũng đăng ký thêm ngành Văn khoa. Vài năm sau đó, ông tốt nghiệp cùng lúc cả 2 ngành. Trong thời gian ở Pháp, ông Phan Văn Trường làm giáo viên phụ giảng tiếng Việt tại trường Ngôn ngữ và Văn minh Đông phương (Ecole des Langues Orientales).
Năm 1912, sau khi tốt nghiệp cử nhân ngành Luật, ông hoạt động tại Đoàn Luật sư Paris và hành nghề ở Tòa Thượng thẩm. Nhờ vào tài năng và phẩm chất của mình, ông được chủ nhiệm Đoàn luật sư vốn là 1 người Pháp tiến bộ vô cùng tin tưởng và kính trọng.
Năm 1918, ông hoàn thành khóa luận văn tiến sĩ luật loại xuất sắc. Ông được ghi nhận là tiến sĩ luật đầu tiên và là ông tổ của nghề luật sư ở Việt Nam.
Sau này, khi có cơ hội gặp cụ Phan Chu Trinh ở Pháp, Phan Văn Trường và Phan Chu Trinh đa cùng nhau lập nên hội Đồng bào thân ái dành cho những người Việt Nam đang sinh sống, học tập và lao động ở Pháp. Ông cũng dịch những tư tưởng của Phan Chu Trinh ra tiếng Pháp.
Năm 1917, ông cùng Nguyễn Ái Quốc lập hội những người Việt Nam yêu nước. Sau đó, ông cùng với các nhà yêu nước khác như Nguyễn Ái Quốc, Phan Chu Trinh, Nguyễn Thế Truyền viết “Bản yêu sách của nhân dân An Nam” dưới bút hiệu là Nguyễn Ái Quốc tại Hội nghị Hoà Bình ở Versailles năm 1919. Bên cạnh đó, ông cũng gửi bản công bố bằng tiếng Pháp trên các báo ở Paris khiến Chính phủ Pháp lúc bấy giờ phải bối rối.
Năm 1923, Phan Văn Trường về nước. Ông tiếp tục tham gia vào công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Đồng thời, ông cũng mở văn phòng luật sư tại số 19 đường Mac Mahon (nay là đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa) tại Sài Gòn. Bên cạnh đó, ông cũng tham gia diễn thuyết trước đồng bào Sài Gòn.
Ông cùng Nguyễn An Ninh cũng xuất bản báo Chuông rè (La Cloche Fêlee ) bằng tiếng Pháp để truyền bá một cách kín đáo những tư tưởng yêu nước, tiến bộ đến toàn thể người dân. Số đầu tiên của tờ báo được xuất bản vào ngày 10/12/1923 và bị đình bản vào ngày 14/7/1924. Sau đó, đến ngày 26/11/1925, báo tiếp tục xuất bản do Phan Văn Trường làm chủ nhiệm. Lúc này, báo đã được đổi tên thành Nước Nam (L’Annam ) vào năm 1926. Đến đầu tháng 2/1928, báo bị đình bản.
Cũng trong năm 1928, Phan Văn Trường bị tòa án thực dân kết tội “xúi kích làm phản, kêu dân Việt Nam nổi loạn để đuổi người Pháp ra khỏi xứ” với mức án 2 năm tù giam. Ông chống án sang Pháp, tuy nhiên, Tòa Thượng thẩm Paris giữ nguyên bản án cũ vào 1 năm rưỡi sau đó.
Ông bị giam ở Pháp cho đến 1931 thì được thả. Sau khi mãn hạn tù, ông về lại Sài Gòn, gặp lại Nguyễn An Ninh và vẫn tiếp tục đấu tranh trên mặt trận báo chí công khai.
Ngày 23/4/1933, trong 1 lần về Hà Nội thăm gia đình, Phan Văn Trường bị bệnh rồi qua đời.
Hiện, ở quận Cầu Giấy, Hà Nội và quận 1, TP.HCM đều có 1 con đường mang tên ông, Phan Văn Trường.
